Güney Çin Denizi Anlaşması ASEAN Zirvesi'nde Çıkmaza Girdi

Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) ve Çin arasında, tartışmalı Güney Çin Denizi'ndeki gerilimi yönetmek ve çatışmaları önlemek amacıyla hazırlanan "davranış kuralları" anlaşmasının, bu hafta Manila'da düzenlenen liderler zirvesinde sonuçlanması beklenmiyor. Analistler ve yetkililer, 20 yıldan uzun süredir devam eden müzakerelerin, özellikle Çin ile Filipinler arasındaki artan gerilimler nedeniyle çıkmaza girdiğini belirtiyor.

Öne çıkanlar

• Anlaşmanın yüzde 80'i tamamlanmış olsa da, coğrafi kapsam gibi önemli konularda hala uzlaşma sağlanamadı.
• Çin, 2016'daki uluslararası karara rağmen Güney Çin Denizi'nin neredeyse tamamında hak iddia ediyor; Filipinler, Vietnam, Malezya, Brunei ve Endonezya'nın da bölgede çakışan iddiaları bulunuyor.
• Filipinler, anlaşmanın bölge dışındaki ülkelerin haklarına da saygı göstermesini istiyor; dünya ticaret gemilerinin yarısı Güney Çin Denizi'nden geçiyor.
• Filipinler ve Çin arasındaki gerilimler, Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr.'ın 2022'de göreve gelmesinden bu yana tırmandı.
• Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Filipinli mevkidaşına siyasetçileri dizginlemesi çağrısında bulunarak diplomatik bir gerilime neden oldu.

Ayrıntılar

Filipinler Dışişleri Bakanlığı (DFA) Sekreteri Maria Theresa Lazaro, belgenin yüzde 80'inin tamamlandığını ancak bazı "önemli" noktaların hala çözülmesi gerektiğini belirtti. En tartışmalı konulardan biri, Çin'in 2016 uluslararası kararını hiçe sayarak Güney Çin Denizi'nin neredeyse tamamında egemenlik iddia etmesiyle ilgili coğrafi kapsam olarak öne çıkıyor. Filipinler, anlaşmanın bölgesel olmayan ülkelerin haklarına da saygı göstermesini talep ediyor, zira dünya ticaretinin önemli bir kısmı bu deniz yolundan geçiyor.

Filipinler ve Çin arasındaki ilişkiler, Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr.'ın göreve gelmesinden bu yana kötüleşti. Çin Sahil Güvenliği'nin Filipin gemilerine karşı defalarca tazyikli su kullanması ve denizdeki çarpışmalar, gerilimi artırdı. Son haftalarda iki ülke arasında sözlü atışmalar yaşandı; Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Filipinli mevkidaşına "ilgili kişileri dizginlemesini ve Çin'e yönelik politikasında rasyonel ve birleşik bir ses göndermesini" söyledi. Filipinler Dışişleri Bakanlığı ise bazı hükümet yetkililerinin kamuoyu önündeki yorumlarını "üzücü" bulduğunu belirtti.

Neden önemli?

Güney Çin Denizi, küresel ticaret yolları için hayati öneme sahip stratejik bir bölgedir. Bölgedeki istikrarsızlık, küresel tedarik zincirlerini ve ekonomiyi olumsuz etkileyebilir. Davranış kuralları anlaşmasının tamamlanamaması, bölgedeki gerilimlerin tırmanma riskini artırarak uluslararası toplum için ciddi sonuçlar doğurabilir. Ayrıca, bu durum ASEAN'ın bölgesel sorunları çözme yeteneği üzerinde de soru işaretleri yaratmaktadır.