Batı Medya Tekelini Kırmak İçin Küresel Güney'in Erken Çabaları
Soğuk Savaş döneminde Bağlantısızlar Hareketi, uluslararası haber akışındaki Batı hakimiyetine meydan okuyarak kendi haber ağlarını kurmaya çalıştı.
1980'lerin başlarında, Hindistan'ın en büyük haber ajansı Press Trust of India'da (PTI) çalışan Daya Thussu, iki farklı uluslararası haber akışını gözlemledi. Biri Reuters gibi köklü Batılı ajanslardan gelirken, diğeri Asya, Afrika ve Latin Amerika'daki haber odalarını birbirine bağlayan, daha az bilinen bir ağ olan Bağlantısız Haber Ajansları Havuzu (NANAP) aracılığıyla ulaşıyordu. Bu durum, Soğuk Savaş döneminde siyasi bağımsızlıklarını kazanan ülkelerin, uluslararası haber akışındaki Batı egemenliğine karşı kendi seslerini duyurma çabalarını yansıtıyordu.
Öne çıkanlar
- 19. yüzyıldan itibaren Reuters, Wolffs Telegraphisches Bureau ve Agence Havas gibi Batılı ajanslar uluslararası haber akışına hakim oldu.
- Bağlantısızlar Hareketi (NAM), 1955 Bandung Konferansı ve 1961 Belgrad'da resmi kuruluşuyla, Soğuk Savaş'ın iki kutuplu dünyasında bağımsız bir yol arayan ülkeleri bir araya getirdi.
- NAM ülkeleri, uluslararası haber akışındaki dengesizlikleri ele alarak kendi haber ajanslarını ve iletişim altyapılarını güçlendirmeyi amaçladı.
- 1975 yılında Sri Lanka Başbakanı Sirimavo Bandaranaike'nin açıklamasıyla NANAP resmi olarak faaliyete geçti ve Yugoslavya'nın Tanjug ajansı önemli bir rol oynadı.
Ayrıntılar
Onlarca yıl boyunca, birkaç Batılı haber ajansı uluslararası haberciliğin akışını kontrol etti. Örneğin, 1851'de kurulan Reuters, Britanya İmparatorluğu'nun zirvesinde telgraf ağlarını kullanarak ve haber toplama/dağıtma konusunda özel haklar elde ederek küresel bir erişim ağı kurdu. Ancak 20. yüzyılda sömürge imparatorlukları dağılmaya başladığında, yeni bağımsız uluslar uluslararası haber akışının neden hala büyük ölçüde Batılı ellerde yoğunlaştığını sorgulamaya başladı.
Bağlantısızlar Hareketi, üyeleri arasında sürdürülebilir işbirliği için somut adımlar atmaya başladı. Pennsylvania Üniversitesi'nden Sima Kokotovic'e göre, Lusaka (1970) ve Cezayir (1973) konferanslarında bu yönde ilerlemeler kaydedildi. Hareket, kitle iletişiminin ne kadarının Batılı medya şirketleri ve bir dereceye kadar Sovyetler tarafından kontrol edildiğini sorgulayarak, ülkelerin kendi hikayelerini anlatabilme ve dünyaya nasıl temsil edildiklerini değiştirme yeteneklerini tartıştı.
Bu tartışmalar, UNESCO içinde de ele alınan Yeni Dünya Enformasyon ve İletişim Düzeni (NWICO) kampanyasına yol açtı. Destekçileri, gelişmekte olan ülkelerin Batı medyasından bağımsızlıklarını azaltmak için daha güçlü haber ajansları, yayın altyapıları ve doğrudan bilgi alışverişi kanalları inşa etmelerini istiyordu. Beyrut Amerikan Üniversitesi'nden Nabil Dajani, NWICO'yu küresel bilgi akışındaki eşitsizlikleri gidermeye yönelik iddialı, ancak idealist bir girişim olarak hatırlıyor.
Neden önemli?
Bu erken çabalar, bilginin sadece bir meta değil, temel bir insan hakkı olduğu fikrini vurgulayarak, uluslararası bilgi akışındaki tek yönlü bağımlılığa meydan okudu. Küresel Güney ülkeleri, kendi kültürleri, bireyleri ve günlük yaşamları hakkında daha fazla bilgi paylaşarak, Batı medyasının genellikle göz ardı ettiği konulara odaklanmayı amaçladı. Bu girişimler, günümüzde hala geçerliliğini koruyan "dünyanın geri kalanının neyi bileceğine kim karar verir?" sorusunu gündeme getirdi.